اگر مىداند در بخشى از آن منّتى بزرگ است بايد آن را رد كند و بقيّه را بگيرد . مردى به پيامبر خدا ( ص ) روغن و كشك و گوسفندى هديه كرد ، آن حضرت گوسفند را رد و روغن و كشك را قبول فرمود . « 61 » پيامبر ( ص ) هديه را از برخى مردم مىپذيرفت و از بعضى قبول نمىكرد ، « 62 » و فرمود : « قصد كرده‌ام هديه را جز از قرشى يا ثقفى يا انصارى يا دوستى نپذيرم . » « 63 » دسته‌اى از صحابه و تابعين نيز به همين گونه عمل كرده‌اند . براى فتح موصلى كيسه‌اى آوردند كه در آن پانصد درهم بود ، گفت : عطا برايم نقل كرد كه پيامبر خدا ( ص ) فرموده است : « هر گاه روزيى بدون درخواست براى كسى رسد و او آن را ردّ كند بر خدا ردّ كرده است . » « 64 » سپس كيسه را گشود و درهمى از آن برداشت و بقيّه را ردّ كرد . ابراهيم تيمى يك يا دو درهم و نظاير اينها را از ياران خود درخواست مىكرد ، و ديگران دويست درهم به او پيشنهاد مىكردند و نمىپذيرفت . برخى از آنها هنگامى كه دوستش به او چيزى مىداد مىگفت : آن را نزد خود نگه دار و بنگر كه اگر من پس از قبول آن در دلت بهتر از پيش هستم مرا آگاه كن تا آن را بگيرم و در غير اين صورت آن را نمىگيرم . نشانهء صدق هديّه اين است كه ردّ كردن آن بر دهنده گران مىآيد و با قبول آن شاد مىشود ، و از اين كه دوستش هديّهء او را پذيرفته است منّتى از او بر خود احساس مىكند . امّا اگر گيرنده بداند گرفتن آن آميخته با منّت است اگر چه اخذ آن مباح است ليكن در نزد فقيران صادق مكروه مىباشد . بشر گفته است : هرگز از كسى چيزى نخواستم جز از سرىّ سقطى ، چه زهد و بىميلى او به دنيا در نزد من ثابت بود . او شاد مىشد كه چيزى از دستش بيرون رود و دلتنگ مىشد اگر در نزد او باقى مىماند . پس من او را در آنچه دوست مىداشت يارى مىكردم . يك تن خراسانى مالى براى جنيد آورد و از او خواست كه آن را در خوردنيهايش

--> ( 61 ) مسند احمد ضمن حديث يعلى بن مرّه و سند آن نيكوست . ( 62 ) مسند ابو داوود طيالسى ، ص 146 ، شمارهء 1082 و 1083 . ( 63 ) سنن نسايى ، 6 / 280 ، از حديث ابو هريره . ( 64 ) عراقى گفته است : من آن را به طور مرسل بدين صورت نيافتم ، احمد ، ابى يعلى و طبرانى به اسنادى نيكو از حديث خالد بن عدى جهنى روايت كرده‌اند : « هر كس از سوى برادرش بدون درخواست او و بدون هيچ منّت به او احسانى رسد آن را بپذيرد و ردّ نكند چه آن روزيى است كه خداوند به او داده است » . مىگويم : نظير آن را طيالسى نقل كرده است ؛ شمارهء 2478 از حديث ابو هريره .